‘Diabetes is net als koorddansen’. Dat was het thema van het Nationaal V&VN Diabetescongres op 9 april 2026 in 1931 Congrescentrum Den Bosch. Een inspirerende dag met interactieve, leerzame sessies over diverse thema’s en volop tijd voor ontmoeting. Blik terug op de sessies, download de PowerPoints van de presentaties, luister naar de podcasts en, proef de sfeer!
Met Ernst van der Pasch als gastheer zat de energie er de hele dag goed in. Ernst is zanger, cabaretier en tv-presentator én ook huisarts. Zijn mix van muziek, humor en medische ervaring liep als een rode draad door het programma.
De sessies waren verdeeld over drie thema’s: zwangerschap, van top tot teen en innovaties.
Wat zijn de medische risico’s bij een kinderwens en zwangerschap? Hoe kunnen zwangeren met diabetes optimaal begeleid worden? Daar ging Koen Verdonk op in tijdens zijn presentatie. ‘En’, begon hij, ‘diabetes en zwangerschap is best wel balanceren. Deze sessie past heel goed bij het thema van deze dag.’
Diabetes tijdens de zwangerschap vraagt namelijk om een zorgvuldige balans in de dagelijkse regulatie, omdat er een verhoogd risico bestaat voor zowel moeder als kind. Een goede bloedsuikercontrole is daarbij essentieel voor een succesvolle zwangerschap. Zo kan het risico op aangeboren afwijkingen met wel 70% worden verminderd door een goede instelling, terwijl een verhoogd HbA1c juist gepaard gaat met een duidelijk hogere kans op complicaties. Vrouwen met diabetes in de vruchtbare leeftijd moeten daarom goed geïnformeerd worden over de risico’s en begeleiding rondom zwangerschap.
Waar vroeger vooral aandacht uitging naar moeders met diabetes type 1, is volgens Koen Verdonk net zoveel zorgvuldigheid nodig bij moeders met diabetes type 2. Beide typen brengen risico’s met zich mee tijdens de zwangerschap, zoals vroeggeboorte, een te groot kind, aangeboren afwijkingen, doodgeboorte en pre-eclampsie. Daarom is het belangrijk om bij alle vrouwen al vóór de zwangerschap (preconceptioneel) te streven naar een zo goed mogelijke instelling van de diabetes.
Daarnaast moet er zorgvuldig gekeken worden naar medicatiegebruik. Zo kan de insulinebehoefte sterk veranderen tijdens de zwangerschap en ook daarna: vaak neemt deze toe tijdens de zwangerschap en moet deze na de bevalling juist snel worden verlaagd. Aan de hand van twee casussen besprak hij samen met de aanwezigen wat goed medicatiebeleid is. Metformine, insuline, statines, ACE-remmers, GLP1-agonisten en nog veel meer middelen passeerden de revue. Wanneer is het beter bepaalde medicatie te stoppen of te switchen naar andere middelen? Waarom is er zo’n terughoudendheid bij gebruik van metformine? Ook ging hij in op het belang van een gezonde leefstijl.
Hoewel er vaak veel aandacht uitgaat naar de baby, is het belangrijk om de gezondheid van de moeder niet uit het oog te verliezen, benadrukte Verdonk.
Samen met gynaecoloog Aimée Sparendam nam Koen Verdonk een podcast op. Luister deze hier.
“Close the loop” Diabetestechnologie in zwangerschap
Sarah Siegelaar, internist-endocrinoloog, Amsterdam AMC/Diabeter en Misja Sprengers, verpleegkundig specialist diabetes Amsterdam AMC
Systemen voor automatische insuline-dosering (AID) worden bij vrouwen met een zwangerschap of zwangerschapswens steeds vaker als standaardbehandeling ingezet. Volgens Sarah Siegelaar en Misja Sprenger kan deze “close the loop” zeker bijdragen aan een betere glucoseregulatie in de zwangerschap, en blije baby’s.
Aan de hand van herkenbare casussen gingen zij samen met de deelnemers na welk systeem wanneer het meest geschikt is, wat belangrijke aandachtspunten zijn voor de instelling van de systemen en wat te doen bij moeilijk instelbare patiënten, zoals een vrouw met heftige insulineresistentie. Hun advies: ‘Kies, waar mogelijk, voor een goed onderzocht systeem op basis van evidence-based practice. Houd er rekening mee dat elk systeem specifieke aandachtspunten heeft tijdens de zwangerschap, die in de begeleiding moeten worden meegenomen. En, adviseer om het AID-systeem ook in de peri- en postpartumperiode te blijven gebruiken, met zo nodig aanpassingen in de instellingen.’
Sarah en Misja hebben tijdens het congres een podcast opgenomen die zeker de moeite waard is om te luisteren! Luister deze hier.
Ren je voor je leven; over diabetes en sport
Gerald van den Hoek, diabetesverpleegkundige en bestuurslid V&VN Diabeteszorg
Gerald van den Hoek is diabetesverpleegkundige bij ZGV Ede, bestuurslid V&VN Diabeteszorg, fanatiek sporter en actief voor de Bas van de Goor Foundation. Hij gaf een interactieve workshop over sporten met diabetes. Hij besprak samen met de deelnemers waar het vaak mis gaat en er hypo’s en hypers ontstaan door het sporten. Ook legde hij drie basisstrategieën uit over sporten voor het ontbijt, sporten ruim na de maaltijd en sporten direct na de maaltijd.
‘Sporten met diabetes vraagt planning, kennis, lef en vaak ook een dosis doorzettingsvermogen. Maar juist daarom is het zo belangrijk, niet alleen voor je lichaam maar ook voor je mentale veerkracht’, vertelde hij.
Diabetes en hart- en vaatziekten met de focus op sekseverschillen
Jos Widdershoven, cardioloog bij Stichting Cardiologie Amsterdam
Dat het vrouwenhart anders is dan het mannenhart, is inmiddels bekend. Maar dat er zoveel aandachtspunten zijn om cardiovasculaire aandoeningen te voorkomen en te behandelen, was voor de meeste aanwezigen nieuw. Prof. dr. Jos Widdershoven gaf een boeiende presentatie over diabetes en hart- en vaatziekten met de focus op sekseverschillen. Want, wat is het verschil tussen mannen en vrouwen bij kransslagaderlijden, hoe zit het met de menopauze en het cardiovasculaire risico, en wat doet zwangerschapsdiabetes op het hart? En waarom worden vrouwen onderbehandeld in vergelijking met mannen terwijl zij een hoger risico hebben op coronairlijden (44%), een CVA (27%) en op overlijdend door hart- en vaatziekten (57%)?
Widdershoven adviseert de ESC-richtlijn 2023 strak te volgen en bij hoog risico altijd agressief te behandelen:
Gebruik GLP1-receptoragonisten en SGLT2-remmers bij patiënten met atherosclerotische hart- en vaatziekten (ASCVD), ongeacht geslacht.
Geef een statine aan alle mensen met diabetes type 2 die een verhoogd cardiovasculair risico hebben.
Houd de bloeddruk onder 130/80 mmHg, waarbij ACE-remmers of ARB’s de eerste keuze zijn.
Doe laagdrempelig screening met NT-proBNP (let op: waarden kunnen lager zijn bij vrouwen en mensen met obesitas).
Vervang medicijnen zonder bewezen hart- en vaatvoordeel door middelen die wel bewezen cardiovasculaire bescherming bieden.
Diabetes in de zwangerschap: Praktische handvatten voor optimale zorg
Aimée Sparendam-Bruijnincx, gynaecoloog HMC
Bij diabetes is extra aandacht nodig, omdat zwangerschap en diabetes elkaar beïnvloeden en samen een hoger risico vormen, legde gynaecoloog Aimée Sparendam uit haar presentatie. Vrouwen met diabetes type 1 hebben een vier tot zes keer hoger risico op pre-eclampsie. Ook de foetus loopt meer risico’s wanneer de moeder diabetes heeft. Daarom is een goede en strakke regeling van de bloedsuiker vóór en tijdens de zwangerschap zo belangrijk. Dit helpt om complicaties voor moeder en kind te voorkomen of te verminderen.
Bespreek bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd actief de kinderwens, adviseerde ze. Als er een actuele zwangerschapswens is, is het verstandig om te verwijzen voor een preconceptieconsult, zodat alles goed kan worden voorbereid. En, vaak is begeleiding door meerdere zorgverleners samen nodig, zodat de zorg goed op elkaar afgestemd is en de zwangerschap zo veilig mogelijk verloopt.
Diabetische retinopathe (DR) ontstaat vijf tot twintig jaar na het begin van diabetes en tast voornamelijk de bloedvaatjes in het netvlies aan, met als gevolg lekkende bloedvaatjes en vaatnieuwvorming. Na ongeveer twintig jaar diabetes heeft circa 35% van de patiënten schade aan de bloedvaatjes van het netvlies, en ongeveer 10% een ernstige vorm van DR, zoals proliferatieve diabetische retinopathie of diabetisch macula-oedeem). Van preklinisch niet-proliferatieve DR ervaren de patiënten niets en daarom is screening zo belangrijk, benadrukte Ingeborg Klaassen.
Pas na vijf tot twintigjaar krijgen mensen klinische verschijnselen. Patiënten ervaren vaak wazig zien, metamorfopsie (vervormd zien van beelden), vervaagde kleuren en problemen met lezen. Een belangrijke vraag in de anamnese is: “Zien rechte lijnen er nog recht uit?”
De belangrijkste groeifactor van vaatnieuwvorming is hoog VEGF (vasculaire endotheliale groeifactor). De meeste behandelingen richten zich tegen VEGF, maar deze werken niet bij iedereen. Daarom is meer kennis nodig over andere groeifactoren die mogelijk ook een rol spelen en de exacte oorzaak van lekkende bloedvaatjes die ontstaan door verstoring van de bloed-retina-barrière (BRB), en vaatnieuwvorming. Volgens Ingeborg Klaassen ligt de toekomst in meer gepersonaliseerde behandelingen die niet alleen VEGF, maar ook andere betrokken signaalroutes kunnen aanpakken.
Twijfel niet wanneer iemand met diabetes en polyneuropathie een warme of gezwollen voet heeft, start direct met een speciaal ontlastend gipsverband (Total Contact Cast). Dat is het dringende advies van Wilbert van Laar. Hij hield een zeer leerzame sessie over de Charcot-voet. De voetproblemen beginnen met polyneuropathie, waardoor het gevoel in de voet afneemt. Daardoor kan een Charcot-voet ontstaan, met bot- en gewrichtsvervorming als gevolg. Deze deformiteit zorgt voor drukplekken, waardoor uiteindelijk een ulcus kan ontstaan. Dit kan vervolgens infecteren en in het ergste geval leiden tot een amputatie.
De overgang van een Charcot-voet naar het ontstaan van een ulcus is een zeer zorgwekkende ontwikkeling omdat het kan leiden tot een onderbeenamputatie. De mortaliteit na amputatie is 6% binnen dertig dagen en 70% binnen vijf jaar. ‘Dus laten we starten met behandeling voordat de voet is ‘ingestort’ en niet pas als de schade al heeft plaats gevonden’, adviseerde Wilbert van Laar. ‘Direct een gipsverband om de voet tot rust te brengen kan veel schade voorkomen.’
Denise van Diermen, Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam
Dr. Denise van Diermen gaf een boeiende workshop over mondgezondheid en de relatie met diabetes. Ze startte met een ‘minicursus tandheelkunde’ en wat dit te maken heeft met diabetes. Want, waarom hebben mensen met diabetes meer cariës, en meer gingivitis en parodontitis?
Parodontitis en diabetes beïnvloeden elkaar wederzijds. Ernstige parodontitis kan leiden tot hogere glucosespiegels en maakt diabetes moeilijker instelbaar, terwijl ontregelde diabetes de kans op (ernstige) parodontitis vergroot. Maar, wanneer parodontitis bij patiënten met diabetes type 2 goed wordt behandeld, kan het HbA1c na twaalf maanden met ongeveer 4% dalen ten opzichte van controlepatiënten. Wat kun je als verpleegkundige morgen al doen? Het belangrijkste advies: vergeet de mond niet!
Ongeveer de helft van de mensen met diabetes krijgt te maken met neuropathische klachten. Door het verlies van het beschermende gevoel neemt het risico op diabetische ulcera toe. Ongeveer 15% van de mensen met diabetes krijgt hiermee te maken, wat in ernstige gevallen kan leiden tot een amputatie. Na een amputatie is de prognose nog steeds slecht, met een hoge vijfjaarssterfte. Daarnaast zijn neuropathische klachten vaak moeilijk te behandelen met medicijnen en hebben ze een grote impact op de kwaliteit van leven.
Decompressiechirurgie, een operatieve ingreep waarbij beknelde of onder druk staande zenuwen worden vrijgelegd, is een veelbelovende, maar nog niet standaard gebruikte behandeling. Reden voor Anne Merijn Eligh om zich vol passie in te zetten voor de DECO-studie. In deze studie wordt onderzocht hoe effectief decompressiechirurgie is, welke patiënten er het meest van profiteren en welke plek deze zorg in de toekomst in de richtlijnen kan krijgen.
Kijk hier de video waarin Anne Merijn kort vertelt wat de DECO-studie precies inhoudt:
Koorddansen in de diabeteszorg
Andre van Houwelingen, klinisch psycholoog
‘Koorddansen betekent soms motiveren en soms ook loslaten’, vertelde Andre van Houwelingen.
‘Bijvoorbeeld als de patiënt nog niet toe is aan verandering, of echt niet wil. Het is de kunst met de patiënt mee te bewegen en de regie bij de patiënt te laten. Want, te veel professionele inzet is niet alleen vermoeiend voor de zorgverlener, maar ook niet de oplossing voor de patiënt. Hij noemde dit het zelfmanagementdilemma: bij diabetes nemen professionals vaak te veel verantwoordelijkheid over door steeds uitleg en nieuwe adviezen te blijven geven in plaats van aan te sluiten bij de fase en behoefte van de patiënt. Hierdoor wordt de patiënt juist passiever. Hoe lastig ook: goede begeleiding is koorddansen.
Een technisch geneeskundige is een bruggenbouwer, legde Martijn Vrouenraets uit. Hij brengt technologie en patiëntgerichte zorg samen. Op de diabetespoli heeft de technisch geneeskundige een eigen spreekuur en begeleidt patiënten bij het gebruik van diabetestechnologie. Hij werkt mee aan onderzoek en hij deelt nieuwe kennis met collega’s, bijvoorbeeld om te helpen de instelling van HCL-systemen te optimaliseren.
Martijn deed voor ZiekenhuisGroep Twente (ZTG) en Diabeter onderzoek naar de optimale instellingen van hybride closed-loopsystemen. Zijn onderzoek toonde aan dat een actievere inzet en strakkere pompinstellingen (zoals snellere insulineafgifte) het percentage gebruikers met optimale instellingen verhoogde van 40% naar bijna 70%. Hij ontwikkelde een handige beslisboom voor optimale instelling met de MiniMed780G.
Prof. Eelco de Koning, Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)
Prof. Eelco de Koning gaf een inspirerende presentatie over eilandjestransplantatie. De ontwikkelingen gaan hard en zijn hoopvol, vertelde hij, nu het mogelijk lijkt insulineproducerende cellen te maken uit pluripotente stamcellen. Dit zijn bijzondere stamcellen die alleen in het laboratorium bestaan. Ze kunnen zich onbeperkt vermenigvuldigen en hebben het unieke vermogen om uit te groeien tot alle celtypen in het menselijk lichaam. Dit onderscheidt ze van andere stamcellen, zoals die uit navelstrengbloed of huid, die al gespecialiseerd zijn en slechts een beperkt aantal celtypen kunnen vormen.
Wetenschappers konden al pluripotente stamcellen in het laboratorium sturen met specifieke signalen, waardoor ze zich ontwikkelen tot bepaalde celtypen. In ongeveer dertig dagen werden zo insuline-producerende cellen gemaakt. Maar, er is dan nog altijd afweerremmende medicatie nodig. Het inkapselen van de cellen, zodat ze niet herkend zouden worden door het immuunsysteem, bracht niet de gehoopte oplossing.
De nieuwe CRISPR-Cas techniek is veelbelovend. Met deze techniek worden de geïnduceerde pluripotente stamcellen in een laboratorium geherprogrammeerd tot stamcellen. Vervolgens kunnen deze stamcellen worden gestuurd om zich te ontwikkelen tot eilandjes die insuline-producerende cellen bevatten. Deze nieuwgevormde eilandjes kunnen daarna weer teruggegeven worden aan dezelfde persoon. Dit onderzoek en deze toepassing worden onder andere onderzocht in Leiden.
In China is recent één patiënt met diabetes type 1 succesvol behandeld met stamcel-afgeleide insulineproducerende cellen. Hierdoor kon deze persoon weer zelf insuline aanmaken. De behandeling is veelbelovend, maar moet nog wel verder worden onderzocht. Dat gebeurt nu ook in CureOne, het diabetesonderzoekcentrum in Leiden.
‘Deze ontwikkeling lijkt niet meer te stoppen’, aldus Eelco de Koning, ‘en wordt gezien als een belangrijke richting voor de toekomst van de geneeskunde. De kern van deze aanpak ligt in het samenspel tussen cellen en het immuunsysteem. In het wetenschappelijk onderzoek worden deze twee werelden steeds meer met elkaar verbonden, zowel in fundamenteel als in klinisch onderzoek. Dat betekent dat inzichten uit het laboratorium direct worden toegepast bij patiënten, wat het werk in dit veld bijzonder interessant en veelbelovend maakt. En dat is echt supergaaf om daaraan mee te mogen werken.’
Diabetestechnologie 2026: Hype, realiteit en wat echt werkt
Dr. Inge Van Boxelaer, endocrinoloog St-Lucas Hospital Gent, België
Als geen ander is Inge van Boxelaer op de hoogte van alle nieuwe diabetestechnologieën. In de laatste sessie van het congres gaf ze de aanwezigen een presentatie die duizelde over de hypes, de realiteit en wat echt werkt.
Zo staan er heel wat nieuwe ontwikkelingen op stapel rond CGM. Wat te denken van sensortechnologie voor mensen zonder diabetes? Want, ook zij ervaren glucosepieken. Wist je dat slechts 14% van de mensen zonder diabetes altijd onder de 7.8 mmol/l blijft? Glucosepieken bij mensen zonder diabetes zijn geassocieerd met minder goede gezondheid. Sensoren kunnen ook gezondheidswinst opleveren voor mensen met prediabetes. Tijdens de ATTD 2026 is daarom het voorstel gedaan CGM in te zetten in alle fasen van diabetes type 2. En wat te denken van de inzet van een sensor om gewicht te verliezen? In onderzoek voelden mensen zich daar beter bij, maar dieetinterventies om glucosepieken te vermijden leiden niet per se tot gewichtsverlies, aldus Inge van Boxelaer.
En, er komen diverse nieuwe sensoren aan die accurater zijn en langer gebruikt kunnen worden. Ook komen er nieuwe hybride en fully closed-loopsystemen met nieuwe algoritmes. Systemen die ketonen meten, systemen waarbij geen maaltijdbolus nodig is. Dus: de diabetestechnologie is volop in ontwikkeling!
Bekijk hier haar presentatie en volg Inge van Boxelaer op Diabetotech:
V.l.n.r.: Gerald van den Hoek, Annejet Eerkens, Femke Tillemans, Sonja Goedemondt en Dominique Duijker.
En hier nemen we afscheid van Dominique Duijker die zich jarenlang met passie heeft ingezet als penningmeester binnen het V&VN Diabetesbestuur en voor de organisatie van diverse Nationale Diabetescongressen.
Het bestuur is op zoek naar nieuwe bestuursleden om het huidige bestuur te versterken. Heb jij interesse? Neem dan contact op via diabeteszorg@venvn.nl
Ideeënbus
DiabetesPro stond tijdens het Nationaal V&VN Diabeteszorgcongres met een standje op de informatiemarkt. Vooral om met onze lezers in gesprek te gaan over de onderwerpen die jullie bezighouden en waar jullie graag meer over willen lezen. Met een goed gevulde ideeënbus gingen we huiswaarts. Kon je niet op het congres aanwezig zijn of bedacht je na het congres nog mooie onderwerpen voor artikelen? Mail die dan naar redactie.diabeteszorg@venvn.nl.
Dank voor het meedenken en wellicht tot volgend jaar.
Onderstaande foto’s geven een impressie van de dag. Het was een dag vol inspiratie, leerzame interactieve sessies, ontmoeting en gezelligheid.
