In april 2026 werden de richtlijnen gezonde voeding aangepast in een nieuwe versie van de alom bekende Schijf van Vijf. Maar wat is er veranderd? In de nieuwe richtlijn verschuift de focus van alleen kijken naar voedingswaarde, naar een model waarin duurzaamheid, onze planeet en preventie van welvaartsziekten belangrijker worden.
Diëtist Simone Boer: ‘De transitie van vlees naar peulvruchten komt snel neer op 15 tot 20 gram extra koolhydraten bij een warme maaltijd’ | Foto Ingeborg van Bruggen
De belangrijkste verandering die de Gezondheidsraad adviseert, is de eiwittransitie. Voorheen was de verhouding dierlijkeiwit groter dan het plantaardige; het nieuwe streven is 60% plantaardig en 40% dierlijk.
|
Productgroep
|
Huidige richtlijn
|
Nieuwe richtlijn
|
|
Consumptie rood vlees
|
Max. 300 g per week
|
Max.
200 g per week
(risicoreductie
coloncarcinoom)
|
|
Peulvruchten
|
Wekelijks
|
Minimaal 250 g per week (vezels en
LDL-cholesterol verlaging)
|
|
Bewerkt vlees
|
Beperken
|
Volledig vermijden (vanwege zout en nitrieten)
|
|
Zuivel
|
Dagelijkse portie
|
Behouden, maar met focus op ongesuikerd
|
Darmgezondheid verbeteren
De nieuwe richtlijn legt de nadruk op producten die de darmgezondheid en het lipidenprofiel verbeteren. Producten die gestimuleerd worden om te nemen, zijn onder anderen:
- Peulvruchten (linzen, bonen, soja): cholesterolverlaging
- Volkoren granen: bloedglucoseregulatie en darmwerking
- Noten en zaden (onverzadigd vet): cardiovasculaire verbetering
Aan de andere kant bevat de richtlijn adviezen om sommige voedingsmiddelen te beperken of te vermijden om gezondheidsrisico’s te verminderen. Denk bijvoorbeeld aan:
- Rood vlees (rund, varken): preventie chronische ziekten
- Bewerkt vlees (vleeswaren, worst): hoog natriumgehalte, belasting op nieren en kans op hypertensie
- Suikerhoudende dranken: bloedglucoseregulatie engewichtsbeheersing
Verschuiving naar plantaardig
Veel van de adviezen uit de nieuwe richtlijn zijn voor mensen niet onbekend. De laatste jaren is de verschuiving naar meer plantaardige voeding al ingezet en is de classificering van producten (nutri-score) hier ook al deels op aangepast.
Aandacht voor klimaat
Naast productadviezen is er ook meer aandacht voor klimaat. Zoveel mogelijk eten van het seizoen, minder eten kopen en minder bewerkte producten krijgen ook meer aandacht. Gezondheid en klimaat worden hier samengebracht.
Diabetes en de nieuwe Schijf van Vijf: wat verandert er voor mensen met diabetes?
Voor mensen met diabetes hebben de adviezen van de nieuwe Schijf van Vijf ook zeker effect. De nadruk komt veel meer te liggen op vezels en koolhydraten. Bijvoorbeeld de transitie van vlees naar peulvruchten, wat snel neer komt op 15 tot 20 gram extra koolhydraten bij een warme maaltijd. Dit kan zeker invloed hebben op de insulinebehoefte van mensen met diabetes, omdat de glykemische last op het lichaam hiermee wordt vergroot. Over het algemeen zijn dit vaak wel producten met een lagere glykemische index (GI), waardoor de bloedglucosespiegel niet al te snel zal stijgen.
Complexe koolhydraten
Ook is het advies om geraffineerde suikers en bewerkte graanproducten in de voeding te elimineren of beperken. Meer focus op complexe koolhydraten. Dit kan positief zijn omdat mensen hierdoor minder ‘losse’ suikers binnenkrijgen en de bloedglucosewaarden ook hiermee wat minder uitschieters kan geven.
Minder complicaties
Kleine aanpassingen in de insuline kunnen dus nodig zijn als mensen met diabetes de richtlijnen gaan omarmen. Dit is slechts een klein minpuntje als we naar het grote geheel kijken. De nieuwe Schijf van Vijf verkleint de kans op het ontwikkelen van metabool syndroom en hiermee ook de kans op complicaties in de toekomst. Niet alleen voor mensen met diabetes, maar voor iedereen.
In de nieuwe Schijf van Vijf ligt de aandacht op meer plantaardige voeding, met een eiwittransitie waarbij gestreefd wordt naar een verhouding van 60% plantaardige en 40% dierlijke eiwitten, naast een sterke focus op complexe koolhydraten
