Eind vorig jaar werd ik voor DiabetesPro geïnterviewd over de ontwikkelingen in de diabeteszorg voor mensen met een niet-westerse achtergrond in de afgelopen decennia. In die periode is veel verbeterd. Er zijn waardevolle interventies ontwikkeld en de kennis over cultuur, gezondheid en zelfmanagement is gegroeid. Dat is winst.

Tegelijkertijd bestaat er ook een minder zichtbare en minder comfortabele werkelijkheid. Zorgverleners met een niet-westerse achtergrond krijgen nog steeds regelmatig te maken met aannames, vooroordelen en subtiele vormen van uitsluiting. Soms openlijk, vaker verpakt als grap, ongemak of ‘onbedoelde opmerking’. Hieronder deel ik enkele ervaringen uit de dagelijkse praktijk die ikzelf en collega’s hebben meegemaakt.

Struikelblok

Het dragen van een hoofddoek roept nog altijd weerstand op. Uitspraken als: ‘Ik ga niet onder dat hoofddoekje werken. Ik neem nog liever ontslag’ zijn helaas geen incidenten. Ook in onderwijs- en beoordelingssituaties klinkt soms: ‘Ik accepteer niet dat zij met dat hoofddoekje mij beoordeelt en een cijfer geeft.’

Zelf kreeg ik ooit te horen: ‘Ik walg van hoofddoekjes, maar jou staat het wel.’ Een opmerking die misschien als compliment bedoeld was, maar vooral blootlegt hoe diep vooroordelen kunnen zitten.

‘Jullie namen kennen we van de schoonmaakploeg’

Sommige collega’s lijken er nog altijd aan te moeten wennen dat zorgprofessionals met een islamitische of niet-westerse achtergrond een gelijkwaardige of leidinggevende functie hebben. Zo worden islamitische namen soms bespot met opmerkingen als: ‘Jullie namen kennen we alleen van de schoonmaakploeg.’

Ook komt het voor dat een islamitisch avond- of nachthoofd structureel wordt aangezien voor schoonmaakmedewerker, ondanks haar leidinggevende rol. Zulke aannames lijken klein, maar raken direct aan waardigheid, erkenning en professionele identiteit.

Daarnaast worden zorgverleners met een islamitische achtergrond regelmatig aangesproken op maatschappelijke gebeurtenissen waarbij moslims betrokken zijn alsof zij zich telkens moeten verantwoorden voor een complete gemeenschap.

Niet vanzelfsprekend aan tafel

Wat ik persoonlijk meerdere keren heb ervaren, is dat verpleegkundigen met een niet-westerse achtergrond minder snel worden gevraagd voor werkgroepen, commissies of ontwikkelprojecten. Hun expertise lijkt pas zichtbaar te worden wanneer het onderwerp ‘cultuur’ of ‘diversiteit’ betreft.

Zo meldde ik mij ooit aan voor een expertgroep en kreeg ik te horen dat de groep al vol was. Later hoorde ik dat alsnog iemand anders was toegevoegd, met een vergelijkbare opleidingsachtergrond. Misschien toeval. Misschien niet. Maar juist die terugkerende twijfel is vermoeiend.

Bewustwording begint met luisteren

Dit zijn slechts enkele voorbeelden uit een bredere werkelijkheid die veel zorgprofessionals herkennen, maar niet altijd durven benoemen. Vaak zijn opmerkingen niet bewust kwetsend bedoeld. Toch kunnen ze diep raken en bijdragen aan afstand, wantrouwen en polarisatie op de werkvloer.

Juist daarom zijn bewustwording, zelfreflectie en het voeren van eerlijke gesprekken zo belangrijk. Niet om elkaar te veroordelen, maar om elkaar beter te begrijpen. Een inclusieve zorgomgeving ontstaat pas wanneer iedereen zich gezien, gerespecteerd en professioneel erkend voelt ongeacht afkomst, naam of hoofddoek.