Wie mensen met diabetes goed wil ondersteunen, moet verder kijken dan glucosewaarden en medicatie. Diabetes heeft ook invloed op stemming, gedrag, relaties en draagkracht. In het Dijklander Ziekenhuis maken de medisch psychologen Noortje Keeman en Renate Nicolaas deel uit van het multidisciplinair overleg van het diabetesteam. ‘Bij diabetes beïnvloeden fysiek en mentaal functioneren elkaar. Door als team integraal naar patiënten te kijken, kunnen we betere kwaliteit van zorg leveren.’

Noortje Keeman (l) is GZ-psycholoog en sinds 5,5 jaar verbonden aan het diabetesteam. Renate Nicolaas (r) is klinisch psycholoog en maakt sinds tien jaar deel uit van het multidisciplinair diabetesoverleg.

Het diabetesteam overlegt wekelijks in een multidisciplinair overleg, afwisselend op de twee ziekenhuislocaties in Hoorn en Purmerend. Aan tafel zitten onder meer internisten-endocrinologen, diabetesverpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, diëtisten, mensen in opleiding en medisch psychologen. Een psychiater sluit op afroep aan.

Twee vragenlijsten

Sinds ongeveer zeven jaar werkt het diabetesteam met de richtlijn depressie en diabetes. Tijdens de jaarcarrousel vullen patiënten standaard twee korte vragenlijsten in: de PAID-5 (Problem Areas in Diabetes Scale) en de PHQ-9. De PAID-5 meet diabetesspecifieke emotionele belasting en ziektelast; de PHQ-9 is een korte screeningslijst voor de ernst van depressieve klachten. Patiënten vullen de vragenlijsten in de wachtkamer in op een iPad. Scoort iemand boven een bepaalde grenswaarde, dan neemt de internist contact op om te bespreken of medisch-psychologische hulp gewenst is.

Een plek voor medische zorg

Toen het diabetesteam zeven jaar geleden met de vragenlijsten ging werken, viel iets op. Renate Nicolaas: ‘Er kwamen patiënten naar voren die nog niet eerder als psychisch kwetsbaar in beeld waren, ook niet bij de diabetesverpleegkundige of internist. Het ging vooral om oudere mensen. Voor hen is het ziekenhuis een plek voor medische zorg. Worstelingen rondom hun diabetes brachten ze niet ter sprake. Als ernaar gevraagd werd, zeiden ze dat alles goed ging. Maar uit de vragenlijsten bleek dat er wel degelijk sprake was van mentale belasting. Inmiddels hebben we deze mensen beter in beeld.’

Verwijzing

Diabetesverpleegkundigen spelen een belangrijke rol in het signaleren van mentale problemen. ‘Zij zien mensen regelmatig en kennen hen vaak goed’, zegt Noortje Keeman. ‘Wanneer zij vermoeden dat er meer speelt, wordt dit in het MDO besproken. We bekijken als team of de arts en verpleegkundige met gerichte vragen en ondersteuning zelf verder kunnen, of dat een verwijzing naar de psycholoog passend is.’

‘Samen kunnen we problemen snel signaleren en ervoor zorgen dat mensen passende hulp krijgen’

Kortdurende behandelingen

Bij een vermoeden van mentale problematiek zijn de lijnen binnen het MDO kort en laagdrempelig. Bovendien is de stap naar psychologische hulp kleiner als die binnen het team en het ziekenhuis wordt aangeboden. Nicolaas: ‘Samen kunnen we problemen snel signaleren en ervoor zorgen dat mensen passende hulp krijgen. Als medisch psychologen kijken we naar mentale problemen die samenhangen met ziekte. De hulp die we bieden is altijd kortdurend. Gemiddeld zien we mensen vier à vijf keer, met een maximum van tien keer. Staat de problematiek los van de diabetes, dan overwegen we een verwijzing naar een externe psycholoog.’

Uiteenlopende problematiek

De hulp die de psychologen bieden is uiteenlopend en verschilt per patiënt. Nicolaas: ‘Diabetes is verweven met alle aspecten van het dagelijks leven. Zelfmanagement wordt moeilijk als er achterliggende problematiek speelt. Dan is het soms nodig om daar eerst mee aan de slag te gaan. Iemand met ADHD kan bijvoorbeeld vastlopen op organiseren en plannen; een moeder met een druk jong gezin vindt misschien onvoldoende tijd voor haar diabetesmanagement.’

Traumatherapie

Zo nodig zetten de psychologen traumatherapie in. Keeman: ‘EMDR is een mogelijkheid bij mensen die een traumatische gebeurtenis hebben meegemaakt als gevolg van een hypo. Liggen er meerdere nare ervaringen ten grondslag aan de angst voor hypo’s, dan zetten we cognitieve gedragstherapie in. Daarbij ondersteunen we mensen om de betekenis die zij aan hypo’s geven minder beladen te maken.’

Zorgconsumptie vermindert

In het Dijklander Ziekenhuis zijn psychologen betrokken bij meerdere MDO’s. Nicolaas: ‘We zien, ook bij andere aandoeningen en afdelingen, dat de inzet van medische psychologie de kwaliteit van leven van patiënten verbetert en de zorgconsumptie vermindert. Ook heeft het een positief effect op de compliance.’