In de vorige column besprak ik het gebruik van kruiden en supplementen bij mensen met een Marokkaanse achtergrond. Ditmaal richt ik me op mensen met een Turkse achtergrond. Welke middelen gebruiken zij bij diabetes en cardiovasculaire risicofactoren? Waarvoor worden ze ingezet en waar kun je als diabetesverpleegkundige op letten? Op basis van ervaringen van patiënten en collega’s bespreek ik een aantal middelen die in de praktijk worden genoemd.

Traditionele middelen als onderdeel van zelfzorg

Bij sommige mensen met een Turkse achtergrond maken kruiden, kruidenthee en andere traditionele middelen deel uit van de dagelijkse omgang met diabetes en cardiovasculaire risicofactoren. Zij gebruiken deze bijvoorbeeld om hun bloedglucose, bloeddruk, cholesterol of lichaamsgewicht gunstig te beïnvloeden.

Adviezen hierover komen vaak van familieleden en vrienden, maar ook van internet en soms van zorgprofessionals. Het gebruik kan voortkomen uit familietradities, persoonlijke ervaringen of de wens om zelf meer grip te krijgen op de gezondheid.

Daarbij is het belangrijk om niet te generaliseren. Wat iemand uit Izmir of Konya gebruikt, kan verschillen van de gewoonten in Ankara of Istanbul. Ook tussen mensen met een Turkse achtergrond in Nederland bestaan grote verschillen. Generatie, herkomstregio, migratiegeschiedenis en persoonlijke overtuigingen spelen allemaal een rol. De culturele achtergrond kan daarom een ingang zijn voor het gesprek, maar zegt niet automatisch iets over het individuele gebruik.

Welke kruiden en supplementen komen in de praktijk voor?

In gesprekken met patiënten worden verschillende kruiden en voedingsmiddelen genoemd. Sommige middelen worden gebruikt om de bloedglucose te beïnvloeden, andere voor de bloeddruk, het cholesterol of gewichtsbeheersing.

Middel	Waarvoor patiënten het gebruiken	Aandachtspunt voor de diabeteszorg
Zwarte komijn (Nigella sativa)	Bloedglucose en algemeen welzijn	Er zijn onderzoeksbevindingen die wijzen op mogelijke gunstige effecten, maar deze zijn onvoldoende om het middel als behandeling aan te bevelen. Let op de dosering en combinatie met medicatie.
Kaneel	Bloedglucose	Onderzoeksresultaten zijn wisselend. De soort en hoeveelheid zijn belangrijk. Vooral cassiakaneel kan relatief veel coumarine bevatten, wat bij hoge inname schadelijk kan zijn voor de lever.
Olijfblad	Bloedglucose en bloeddruk	De klinische onderbouwing is beperkt. Samenstelling, productkwaliteit en dosering kunnen sterk verschillen.
Knoflook	Bloeddruk en cholesterol	Maak onderscheid tussen knoflook als voedingsmiddel en geconcentreerde supplementen. Bij hoge doseringen verdienen mogelijke interacties met antistollingsmiddelen en plaatjesremmers aandacht.
Fenegriek	Bloedglucose	Onderzoek wijst op mogelijke glucoseverlagende effecten, maar het bewijs is niet eenduidig.
Lijnzaad	Cholesterol en cardiovasculaire gezondheid	Lijnzaad in brood of yoghurt is iets anders dan geconcentreerde supplementen of capsules.
Granaatappel	Bloeddruk en cardiovasculaire gezondheid	Maak onderscheid tussen vers fruit, sap en geconcentreerde extracten.
Groene thee	Gewichtsbeheersing en metabole gezondheid	Gewone groene thee verschilt van geconcentreerde extracten, die in bepaalde gevallen schadelijk kunnen zijn voor de lever.

Dit overzicht is niet volledig en is gebaseerd op middelen die patiënten in de praktijk noemen. Het beschrijft vooral waarvoor zij deze gebruiken. Dat betekent niet dat de werkzaamheid voor deze toepassingen wetenschappelijk is aangetoond.

Ook traditionele voedingscombinaties worden gebruikt

Naast afzonderlijke kruiden komen in de praktijk combinaties van voedingsmiddelen voor. Bij een hoge bloeddruk noemen patiënten bijvoorbeeld citroensap, citroen met knoflook, zuur granaatappelsap en yoghurt met knoflook. Ook tijm, munt, lavendel en druivensap worden genoemd.

Bij cholesterolproblemen vertellen patiënten soms over het gebruik van walnootwater of citroen. Voor gewichtsbeheersing worden onder meer citroen en groene thee genoemd.

Deze toepassingen zijn onderdeel van traditionele zelfzorg. Patiënten kunnen er positieve ervaringen mee hebben, maar zulke ervaringen vormen geen bewijs voor een gunstig effect op bloedglucose, bloeddruk, cholesterol of gewicht.

Voedingsmiddel of geconcentreerd supplement?

Een belangrijk aandachtspunt is het onderscheid tussen gewone voedingsmiddelen en geconcentreerde preparaten. Kaneel in de yoghurt, knoflook in een maaltijd of een kop groene thee is niet hetzelfde als het gebruik van capsules, extracten of sterk geconcentreerde poeders.

Bij deze preparaten kunnen de hoeveelheid werkzame bestanddelen, productkwaliteit en dosering sterk verschillen. Ook kunnen bijwerkingen of interacties met medicijnen een rol spelen.

Vraag daarom niet alleen welk kruid iemand gebruikt, maar ook in welke vorm en hoeveelheid. Een foto van de verpakking of het etiket kan helpen om de samenstelling te beoordelen.

Wanneer kruidengebruik invloed krijgt op de behandeling

In mijn praktijk merk ik dat patiënten niet altijd uit zichzelf vertellen dat ze kruiden of supplementen gebruiken. Sommigen beschouwen deze middelen als gewone voeding en denken dat ze niet relevant zijn voor hun behandeling. Anderen verwachten dat hun zorgverlener het gebruik zal afkeuren.

De meeste aandacht is nodig wanneer patiënten hun reguliere medicatie aanpassen omdat zij vertrouwen op de werking van een traditioneel middel. Zo komt het voor dat mensen hun medicatie verminderen of ermee stoppen wanneer zij denken dat kruiden hun bloedglucose of bloeddruk voldoende verbeteren.

Daarom vind ik het belangrijk om het gebruik actief en zonder oordeel bespreekbaar te maken. Vraag wat iemand gebruikt, waarom en wat diegene ervan merkt. En bespreek altijd of de afgesproken medicatie nog volgens voorschrift wordt ingenomen.

Kruidengebruik kan bovendien een goede ingang zijn voor een breder gesprek over zelfmanagement. Als iemand kaneel gebruikt om de bloedglucose te verbeteren, kun je samen kijken naar andere manieren om dat doel te bereiken, bijvoorbeeld met voeding, beweging en de afgesproken behandeling.

Mijn belangrijkste boodschap: neem de betekenis van traditionele middelen voor de patiënt serieus, zonder de werkzaamheid automatisch te bevestigen. Zo combineer je respect voor culturele gewoonten met aandacht voor medicatieveiligheid en goede diabeteszorg.

Wil je weten hoe je kruiden- en supplementengebruik op een open en praktische manier bespreekt? Lees dan ook mijn column ‘Hoe bespreek je kruiden en supplementen in de spreekkamer?‘, met concrete vragen en handvatten voor het consult.

Met dank aan Sam Gabriel, diëtist en leefstijlcoach bij praktijk FitFood.