‘Je denkt toch niet dat je er jonger op gaat worden?’
‘Als je echt wilt afvallen, moet je de knop in je hoofd omdraaien. Dan lukt het.’
‘Je gelooft die wappies toch niet?’
Shakib Sana, huisarts en PhD-candidate ESSB Erasmus Universiteit: ‘Woorden van een arts kunnen helen en bevrijden, maar iemand ook dieper vastketenen in twijfel en schaamte’
Dit is slechts een kleine greep uit de voor patiënten veelbetekenende zinnen die zij van hun arts hebben gehoord. Vaak durfden zij pas jaren later openlijk te spreken over woorden die hen al die tijd zijn bijgebleven. Ik kan deze column wijden aan de mechanismen achter waarom zulke woorden patiënten zo raken, maar ik denk dat de context al voldoende spreekt.
‘Je denkt toch niet dat je er jonger op gaat worden?’ Een patiënte van midden vijftig met langdurige en zeer hinderlijke overgangsklachten. Na die opmerking van haar arts duurde het jaren voordat zij dit onderwerp weer voorzichtig durfde te bespreken. ‘Dokter, wilt u mij alsjeblieft helpen?’
‘Als je echt wilt afvallen, moet je de knop in je hoofd omdraaien. Dan lukt het.’ Een jonge patiënte van midden twintig die al van alles had geprobeerd om af te vallen. Na de woorden van de arts bleef ze denken dat het haar eigen schuld was. Pas veel later, inmiddels vele kilo’s zwaarder, durfde ze te vragen of er misschien nieuwe inzichten waren.
‘Je gelooft die wappies toch niet?’ Wanneer een patiënt twijfelt over vaccinatie en open vertelt welke desinformatie die twijfel voedt, en een arts direct zo reageert zonder eerst verhelderende vragen te stellen, moet je wel buitengewoon genuanceerd zijn om niet te denken dat je arts je misschien wel dom vindt.
Al deze patiënten durfden dit pas na lange tijd, vele consulten later uit te spreken. ‘Ik wist niet wat u hiervan zou vinden.’
Woorden doen ertoe. Zeker wanneer ze worden uitgesproken door een arts of diabetesverpleegkundige, op een van de kwetsbaarste momenten in iemands leven: wanneer iemand patiënt is. In die hiërarchie van kennis en afhankelijkheid wegen woorden zwaar. Woorden van een arts kunnen helen en bevrijden, maar ook iemand dieper vastketenen in twijfel en schaamte.
Deze column verscheen eerder in Medisch Contact.
De 4B-methode helpt bij het kiezen van de juiste woorden
Woorden doen ertoe en vooral de manier waarop ze worden gekozen en uitgesproken. De 4B-methode biedt hierbij een waardevol kompas voor iedere zorgverlener. Het begint met Bewust zijn van je eigen normen, overtuigingen, taalgebruik en de mogelijke invloed daarvan op de patiënt. Vervolgens vraagt het om een Belevingsgerichte benadering: oprechte nieuwsgierigheid naar hoe de patiënt zijn of haar situatie ervaart, zonder direct te oordelen of te corrigeren. Vanuit die houding ontstaat Betrokkenheid, waarbij de patiënt zich gezien, gehoord en gesteund voelt en er ruimte ontstaat voor gezamenlijke besluitvorming. Uiteindelijk vormt Begrip tonen de basis voor vertrouwen. Niet omdat je het altijd eens hoeft te zijn met de patiënt, maar omdat je eerst probeert te begrijpen voordat je begrepen wilt worden.
Juist in de spreekkamer kunnen woorden het verschil maken tussen afstand en verbinding, tussen schaamte en vertrouwen, tussen afhaken en hulp durven vragen. De 4B-methode herinnert ons eraan dat goede zorg niet alleen draait om medische kennis, maar ook om de manier waarop we communiceren. Want woorden kunnen kwetsen, maar met dezelfde kracht kunnen ze ook erkenning, vertrouwen en hoop geven.
De 4B-methode is in 2015 ontwikkeld door Fatima Malki, geïnspireerd op andere B-methodes.
In de rubriek ‘Divers advies van Fatima’ gaat verpleegkundig specialist Fatima Malki in op onderwerpen die raakvlakken hebben met de multiculturele samenleving. Ook nodigt ze deskundigen uit, hun kennis te delen via deze rubriek.
